Otomatik Pipetler
Otomatik pipetler (veya teknik adıyla mikropipetler), laboratuvar ortamlarında mikrolitre ($\mu L$) düzeyindeki çok küçük sıvı hacimlerini son derece yüksek hassasiyetle ölçmek ve bir kaptan diğerine aktarmak için kullanılan temel araçlardır.
1. Çalışma Prensibi (Hava Pozitif Deplasman)
Çoğu otomatik pipet, hava yastığı (air displacement) prensibiyle çalışır. Siz butona bastığınızda cihazın içindeki piston aşağı iner ve havayı dışarı iter. Butonu bıraktığınızda ise piston yukarı çıkarak oluşan vakum sayesinde sıvıyı plastik uca çeker. Sıvı hiçbir zaman pipetin mekanizmasına temas etmez, sadece değiştirilebilir uçta kalır.
2. Temel Parçalar
Piston Butonu: Sıvıyı çekmek ve boşaltmak için kullanılır. Genellikle iki kademelidir (ilk durak çekme/boşaltma, ikinci durak tamamen tahliye içindir).
Hacim Ayar Kasnağı: İstenen sıvı miktarını ayarlamanızı sağlar.
Hacim Göstergesi (Numeratör): Ayarlanan hacmi dijital olarak gösterir.
Uç Atıcı (Ejektör): Kirli uca dokunmadan çöpe atmanızı sağlayan düğme.
Şaft: Pipet ucunun takıldığı gövde kısmı.
3. Otomatik Pipet Çeşitleri
Kullanım amacına göre üç ana gruba ayrılırlar:
Tek Kanallı Pipetler: Bir defada tek bir numune aktarır. Genel araştırmalar için standarttır.
Çok Kanallı (Multichannel) Pipetler: Genellikle 8 veya 12 kanallıdır. Özellikle 96 kuyucuklu plakalarla (ELISA vb.) yapılan çalışmalarda hızı 12 kat artırır.
Sabit vs. Ayarlanabilir Pipetler:
Sabit: Sadece belirli bir hacmi (örn. $100 \mu L$) çeker. Hata payı daha düşüktür.
Ayarlanabilir: Belirli bir aralıkta (örn. $100-1000 \mu L$) her değeri çekebilir. Daha esnektir.
4. Doğru Pipetleme Tekniği (Adım Adım)
Hassas bir sonuç almak için şu "altın kuralları" izlemelisiniz:
Ayarlama: Hacmi ayarlarken daima yukarıdan aşağıya (büyükten küçüğe) doğru gelerek son değeri sabitleyin.
Uç Takma: Ucu takarken pipeti sertçe kutuya vurmak yerine, hafifçe bastırıp çevirerek takın.
Ön Islatma: Sıvıyı çekmeden önce ucu 2-3 kez aynı sıvıyla doldurup boşaltın. Bu, uç içindeki hava nemini dengeler ve buharlaşma hatasını önler.
İki Kademe Kuralı: * Çekerken: İlk durağa kadar bas, daldır ve yavaşça bırak.
Boşaltırken: İlk durağa bas, ardından uca yapışan son damlayı atmak için ikinci durağa (en sona) kadar bas.
5. Bakım ve Sterilizasyon
Pipetlerin ömrünü uzatmak için şunlara dikkat edilmelidir:
Otoklav: Cihazın "Total Autoclavable" (tamamen otoklavlanabilir) olup olmadığını kontrol edin. Bazı modellerin sadece alt kısmı sterilize edilebilir.
Dik Saklama: Kullanım bittikten sonra pipeti masaya yatay koymak yerine bir pipet standına dik asın. Bu, sıvı sızıntılarının mekanizmaya kaçmasını engeller.