Laboratuvarlarda sıvıların yoğunluğunu veya bağıl yoğunluğunu ölçmek için en yaygın ve güvenilir araçlar arasında yer alan hidrometreler, Arşimet prensibine dayanarak çalışmaktadır. Bu cihazlar, sıvının kaldırma kuvveti ile belirli bir sıvının yoğunluğunu ölçme yeteneğine sahiptir.
Hidrometre, “yüzme prensibi” ile işlev görür. Sıvıya daldırıldığında, cisim sıvının ağırlığı kendi ağırlığına eşit olana kadar batar. Düşük yoğunluklu sıvılarda daha derin batar, yüksek yoğunluklu sıvılarda ise daha az batarak sıvı yüzeyinde kalır.
Hidrometreler, ince uzun cam tüp şeklinde tasarlanmıştır. Alt kısımda bulunan balast kısmı, cihazın dik durmasını sağlarken, gövde üzerinde yoğunluk değerleri yer alır. Hava haznesi, cihazın sıvı üzerinde yüzmesini mümkün kılar.
Hidrometreler, ölçülen sıvının türüne göre farklı isimler alır. Alkolmetre, laktometre, sakkarometre ve Baumé hidrometresi gibi çeşitleri, spesifik sıvıların yoğunluğunu ölçmek için tasarlanmıştır.
Hidrometre kullanırken, temizlik, uygun mezür seçimi, daldırma ve okuma gibi adımlara dikkat edilmelidir. Ayrıca, sıcaklık faktörü de göz önünde bulundurulmalıdır; çoğu hidrometre 15°C veya 20°C’ye göre kalibre edilmiştir.
Hidrometreler, düşük maliyetleri, elektrik gerektirmemeleri ve kullanım kolaylıkları ile öne çıkar. Ancak, hassas dijital ölçüm cihazlarına göre daha az hassasiyet sunar ve belirli bir sıvı hacmi gerektirir.